دروازه شرقی باغ عباسآباد، مسیر اصلی ورود به باغ در دوره شاه عباس صفوی بوده و به همین دلیل به آن «ورودی شاه» گفته میشود. این مسیر، ورودی رسمی و تشریفاتی باغ محسوب میشده و جایگاه مهمی در نظام حرکتی مجموعه داشته است.
در این بخش، یک پلکان آجری با ۸ پله دیده میشود که ارتفاع هر پله بین ۲۶ تا ۳۰ سانتیمتر است. این ارتفاع نسبت به استانداردهای امروزی زیاد به نظر میرسد، اما با الگوی معماری دوره صفوی کاملاً همخوانی دارد.
یکی از دلایل اصلی این موضوع، ابعاد آجرهای مورد استفاده در معماری صفوی است؛ آجرهایی که در سراسر کشور تقریباً با ارتفاعی حدود ۲۶ سانتیمتر تولید میشدند و بهعنوان یک واحد مدولار ثابت در ساخت بناها، دیوارها و حتی پلهها به کار میرفتند. در واقع، ارتفاع پلهها مستقیماً از همان ماژول آجر تبعیت میکرد.
پلکان دارای دو بازو سنگی با ارتفاع حدود ۲٫۵ متر است و در جلوی آنها دو سکو با ارتفاع تقریبی ۷۰ سانتیمتر قرار دارد. درباره کاربری دقیق این سکوها اطلاعات قطعی در دست نیست.
در معماری صفوی، ارتفاع بیشتر پلهها فقط یک محدودیت فنی نبوده، بلکه کارکرد مفهومی هم داشته است. این ارتفاع باعث کند شدن حرکت، ایجاد مکث و افزایش حس شکوه و تشریفات در هنگام ورود میشده؛ موضوعی که بهویژه در ورودیهای مهم، مانند ورودی شاهانه باغها و کاخها، اهمیت داشته است. علاوه بر این، ارتفاع بیشتر پلهها در فضاهای باز و مرطوب، به دوام سازه، کاهش آسیب آب و کنترل فرسایش نیز کمک میکرده است.
مسیر فعلی دسترسی به باغ، جادهای جدید است. در دوره شاه عباس، راه دسترسی اصلی از سمت شرق، جادهای سنگفرششده بوده که در امتداد همین پلکان قرار داشته و از دل جنگل و از سمت روستای تازهآباد به باغ عباسآباد میرسیده است.
دروازه شرقی، نهفقط یک ورودی، بلکه بخشی مهم از منطق معماری صفوی در تلفیق مصالح، حرکت، تشریفات و منظر طبیعی باغ بهشمار میآید.





